Verklaring
In februari 2009 kwamen meer dan veertig mensen uit tien verschillende landen elkaar in Wenen, Oostenrijk, bij elkaar op een conferentie. Elke aanwezige was een begeleider van familie- of systeemopstellingen en had een (geheel of gedeeltelijke) Joodse achtergrond of was de levenspartner van een opsteller met een Joodse achtergrond. De initiatiefnemers van deze conferentie wilden een mogelijkheid creeren waarin opstellers met een verscheidenheid aan Joodse achtergronden konden uitwisselen hoe zij zich verhouden tot de ontwikkeling van theorie, paradigma’s en werkvormen over dader- en slachtoffer dynamiek binnen het vakgebied van de systeemopstellingen. Het idee voor deze verklaring ontstond tijdens de conferentie en de verklaring zelf werd na de conferentie door een groep vrijwilligers geschreven. De verklaring werd daarna toegezonden aan iedereen die bij de conferentie aanwezig was geweest en aan andere ons bekende opstellers met een Joodse achtergrond die niet bij de conferentie waren geweest. De verklaring werd vervolgens getekend door diegenen die zich publiekelijk achter de woorden van de verklaring wilden scharen.
Iedereen die deze verklaring heeft getekend is van mening dat de tijd voorbij is dat het nog langer passend is om zich geruisloos los te maken van Bert Hellinger en zijn vrouw Marie-Sophie, iets was velen van ons al een tijd geleden gedaan hebben. Wij zijn van mening dat deze openlijke verklaring een passende reactie is op recente ontwikkelingen in het werk van de Hellingers.
Wij erkennen dat Bert Hellinger zeer waardevolle bijdragen heeft geleverd aan de ontwikkeling van systemische opstellingen en dat hij werk gedaan heeft dat bijzonder behulpzaam is geweest voor individuen en families. De door Bert Hellinger ontwikkelde theorie heeft ons op allerlei manieren geïnspireerd. Wij zijn en blijven hier dankbaar voor.
Daarnaast hebben wij geconstateeerd dat er in het werk van Bert en Marie-Sophie Hellinger een consistente tendens is om vormen van groepsmanipulatie te gebruiken die o.a bekend zijn van sectarische en religieuze groepen en uit totalitaire en fascistische organizaties en regimes. Wij horen en merken dat Bert en Sophie Hellinger gedurende de laastste jaren methoden hebben ontwikkeld en uitspraken hebben gedaan die wij als beschadigend beschouwen. Wij spreken als psychotherapeuten en begeleiders van systemische opstellingen en we spreken ook als mensen met een Joodse achtergrond en/of als levenspartners van mensen met een Joodse achtergrond. Wij geloven dat deze ontwikkelingen niet alleen beschadigend zijn voor onszelf, maar ook voor ieder ander.
Wij voegen deze verklaring toe aan die van anderen die al eerder in eigen woorden en om eigen redenen hun zorgen hebben geuit over de ontwikkelingen in het werk van Bert en Marie-Sophie Hellinger. Enkele voorbeelden:
- de besturen van DGfS (Duits Gezelschap voor Systeemopstellingen, voorheen de IAG) en van ISCA (de Internationale Systemische Opstellingen Associatie) hebben zich publiekelijk van Bert Hellinger gedistancieerd in een (Duitstalige) open brief die verschenen is in nummer 1/2008 van het tijdschrijft Praxis der Systemaufstellung. Een Engelstalige versie van deze verklaring is helaas op dit moment nog niet beschikbaar op het internet.
- In hetzelfde nummer van dit tijdschrijft publiceerde Heinrich Breuer een persoonlijke reflectie op de afstand die tussen hem en Bert Hellinger is gegroeid, en hij legt daarin uit waarom hij zich van Bert Hellinger heeft losgemaakt.
- In juli 2007 werd er op het webforum 'constellation talk' (www.constellationflow.com) een brief van Dr. Melanie Salmon gepost waarin ze haar ervaringen als deelnemers bij een training van Bert en Marie-Sophie Hellinger in Pichtl beschrijft. Ze beeindigt haar brief met (hier met haar toestemming geciteerd): “If there was a world ethical organization that I was aware of that I could report my concerns to, I most certainly would do so.”
Op diverse plaatsen, bij verschillende gelegenheden, bijvoorbeeld in oktober 2006 in Sevilla (Spanje), stond Bert Hellinger toe dat zijn vrouw hem voor grote groepen mensen als 'Profeet' benoemde. Daarnaast claimen beide Hellingers dat de inzichten van Bert Hellinger hem direct door een onbekende hogere bron of kracht gegeven worden. Wij verklaren hierbij dat wij Bert Hellinger niet willen accepteren in de rol van profeet en/of als spreekbuis van hogere krachten. Dit o.a. omdat hij zichzelf hiermee in een onaantastbare positie plaatst waarbij persoonlijke en professionele feedback onnodig en irrelevant zijn geworden.
In Mexico City, februari 2008, en op andere plekken (o.a. Pichtl) werd aan deelnemers gevraagd om herhalende woorden (Yes! Yes! Yes!) of slogans (Yes to the mother! Yes to the Father!) te schreeuwen met een arm recht naar voren uitgestrekt. Voorheen werd deze fysieke beweging met gesloten vuisten gevraagd, maar in Mexico ook met uitgestrekte hand. Deze gebaren zijn vrijwel identiek aan de Hitlergroet die tijdens het Nazibewind gebruikt werd. Wij geloven dat hiermee een grens overschreden wordt die nooit overschreden zou moeten worden. Wij geven uiting aan onze grote zorgen en aan onze woede over deze ontwikkelingen en we beschouwen ze als extreem alarmerend. We hopen en raden aan dat collega-opstellers ze niet in hun werk zullen gaan gebruiken.
In deze verklaring willen we specifiek duidelijk maken dat we het sterk oneens zijn met de vaak dogmatische en simplistische manieren waarop de Hellingers zich op de dynamiek tussen dader en slachtoffer richten. Dader-slachtoffer dynamiek is gecompliceerd, verschilt van conflict tot conflict, van cultuur tot cultuur, van tijdvak tot tijdvak en van persoon tot persoon. De specifieke verhouding tussen dader en slachtoffer heeft naar onze ervaringen en inzichten altijd verschillende kanten en kan op verschillende manieren worden geinterpreteerd en begrepen. Dat geldt zowel voor de dynamiek binnen familiestructuren als het gaat om geweld en incest, alsook bij collectieve conflicten tussen grote groepen en landen. Ons baserend op onze professionale ervaringen alsmede onze ervaringen als mensen met een Joodse achtergrond, verklaren wij dat wij ervan overtuigd zijn dat de negatieve effecten van het verleden betreffende de collectieve dynamiek tussen daders en hun slachtoffers niet automatisch kunnen en mogen worden gesimplificeerd en verklaard op de manier waarop de Hellingers dit doen.
Wij erkennen dat elk individu moet worden gezien in wie en wat ze zijn. Dit in elke historische rol die iemand koos of de plaats die hem/haar werd toebedeeld in tijden van conflict, vervolging of oorlog . Zowel daders als slachtoffers hebben recht op erkenning en hebben elk hun plek in het grote verhaal waarbij niemand kan worden buitengesloten. Maar wij vinden ook dat terwijl ieder zijn rechtmatige plek heeft het verschil in de positie tussen dader en slachtoffer niet mag worden verminderd of ontkend. Ook dit verschil verdient een duidelijk plek en respect. Als we ons in opstellingen richten op dader-slachtoffer dynamiek moeten we ons bewust zijn van het feit dat hetgeen passend is voor mensen die tot de ene groep behoren niet noodzakelijkerwijs ook een juiste interventie zal zijn voor mensen die tot een andere groep behoren.
Bij een congres over opstellingewerk in Mexico City, in 2008, vroegen Bert en Sophie Hellinger een groep van ongeveer 500 mensen om gezamenlijk een visualisatie te doen waarbij iedereen werd gevraagd om zich voor te stellen dat de familieleden van een Mexicaanse Joodse opstellingspionier die het betreffende congres had georganiseerd (en die zelf niet langer aanwezig was bij deze bijeenkomst) zich voor de nazi’s bogen om hen te eren in hun lot nazi te zijn. De Hellingers presenteerden dit als een manier om bepaalde financiele moeilijkheden tussen henzelf en deze Mexicaans-Joodse opstellier te verklaren en op te lossen (de details over deze gebeurtenissen in Mexico zullen te vinden zijn op www.transgeneracional.org). Wij geloven dat deze handelswijze van Bert en Marie-Sophie Hellinger in directe overtreding is van ethische wetten die tijdens therapeutisch werk van kracht zijn. Geen enkele therapeut mag bijvoorbeeld ongevraagd en zonder toestemming details over de familie van een client aan derden meedelen. Daarnaast bedachten de Hellingers in dit geval zelf details en stereotype ideeën over de desbetreffende familie en presenteerden die aan de groep als ware feiten. Dit om steun te verwerven voor hun eigen mening en plannen en oplossing over de voortzetting van het congres en het desbetreffende instituut waarover binnenskamers verschil van mening was ontstaan.
Als professionals protesteren wij met kracht tegen zulk respectloos gedrag. Daarnaast zijn deze acties van de Hellingers om stereotypen te gebruiken voor ons als mensen met een Joodse achtergrond buitengewoon pijnlijk en beledigend. Wij protesteren tegen het gebruik van stereotypen over Joden, en over elke andere groep van mensen. Wij willen niet dat de overlevenden van Joodse families worden gerecruteerd en gebruikt in visualisaties waarin zij moeten buigen voor de moordenaars van hun verwanten. Het is niet onze ervaring dat de complexe, gelaagde trans-generationele trauma’s en andere moeilijkheden in families van mensen die vervolgd zijn geweest eenvoudigweg kunnen worden opgelost door mensen te vragen of te bevelen voor de daders te buigen. Wij geloven dat het niet alleen weinig oplevert en pijnlijk is om van vervolgden (of hun nakomelingen) te vragen dat zij de moordenaars van hun verwanten eer betuigen, maar ook dat dit beledigend en re-traumatiserend is.
Wij willen met nadruk stellen dat onze weigering om dogmatische en simplistische paradigma’s over dader-slachtofferdynamiek te accepteren niet betekent dat wij ons tegen Duitsers keren of dat wij de nakomelingen van nazi’s en oorlogsmisdadigers iets verwijten. Wij houden kinderen niet verantwoordelijk voor de misdaden van hun ouders.
Systeemopstellingen, in hun vele verschillende vormen, kunnen aan welzijn en heelwording bijdragen. Systeemopstellingen kunnen worden gebruikt op een manier dat ze positieve veranderingen bewerkstelligen en sociale verantwoordelijkheid stimuleren. Maar systeemopstellingen kunnen ook worden gebruikt op een manier die mensen in verwarring brengt en beschadigt. Wij geloven dat het positieve potentieel van opstellingen zich alleen kan manifesteren in een sfeer van wederzijds respect en vertrouwen en als de grenzen van alle deelnemers worden erkend en gerespecteerd – niet in een klimaat van dogmatisering en intimidatie.
Wij geloven dat een respectvolle dialoog tussen mensen uit groepen die tijdens oorlogen en vervolging verschillende rollen speelden of toebedeeld hebben gekregen belangrijk en essentieel is. Wij geloven dat opstellingen gebruikt kunnen worden op een manier die de waardigheid van alle aanwezigen garandeert en die verschillen en diversiteit respectvol ondersteunt. Wij weten dat vele opstellingsbegeleiders wereldwijd hetzelfde geloven, wat hun achtergrond, religie of nationaliteit ook is. Wij respecteren ieder die vanuit deze intentie werkt. Echter, wij geloven niet langer dat Bert en Marie-Sophie Hellinger en diegenen die hun stijl van werken overnemen opstellingen op een respectvolle manier gebruiken.